نظریه دلبستگی یکی از اصول مهم روانشناسی رشد است که بررسی میکند چگونه نوع پیوند عاطفیمان به مراقب اولیه در سالهای ابتدایی زندگی (مثل مادر) روی روابط و رفتارهای ارتباطیمان در بزرگسالی اثرگذار است.
این نظریه توسط جان بالبی پایهگذاری شد و مری اینزورث با آزمایش معروف «موقعیت عجیب» آن را گسترش داد؛ آنچه مشخص شد، این است که کیفیت تعامل با مراقب—از قبیل پاسخدهی مداوم و حمایتگرانه—تعیینکنندهی سبک دلبستگی ماست .
افرادی که در کودکی دلبستگی ایمن تجربه کردهاند، در بزرگسالی نیز رابطهای متعادل و مطمئن برقرار میکنند. آنها اعتماد به نفس بالایی دارند، احساسات و نیازهای خود را بیان میکنند، در تعارضها آسیبپذیر نیستند، و از تنهایی نمیترسند . در مقابل، وقتی مراقب پاسخدهی غیرقابل پیشبینی یا تناقضآمیز داشته باشد، سبک اضطرابی شکل میگیرد؛ بزرگسالانی با این سبک نیاز شدید به تأیید و ترس از رها شدن خواهند داشت، حتی ممکن است کنترلگر یا وابسته رفتار کنند .
در مواردی که مراقب ناپایدار یا طردکننده باشد، کودک برای محافظت از خودش فاصله میگیرد و دلبستگی اجتنابی شکل میگیرد؛ در بزرگسالی، این افراد تمایل دارند بهطور افراطی مستقل بمانند، به نزدیکی عاطفی مشکوک هستند و روابطی سطحی و فاقد تعهد دارند .
اگر مراقب در عین حال منبع امنیت و ترس باشد—مثلاً در حوزه خشونت یا سوءاستفاده—سبک دلبستگی سردرگم یا ترسآور شکل میگیرد. کسانی که این سبک را دارند، در روابط متناقض عمل میکنند: به نزدیکی نیاز دارند اما همزمان از آن میترسند و ممکن است رفتارهای آشفته یا خودتخریبگر داشته باشند .
بالبی توضیح میدهد که این رفتارها نوعی پاسخ زیستی برای حفظ بقا بوده و از ماهیت تکاملی نشأت میگرفتهاند: کودک در مواجهه با اضطراب یا خطر بهدنبال مراقب میگردد تا امنیت پیدا کند . مدل ذهنیای که در دوران کودکی شکل میگیرد، حکم چارچوبی برای پیشبینی رفتار دیگران و تعیین انتظارات از روابط را دارد و تا حد زیادی در بزرگسالی ادامه مییابد .
با این حال، دلبستگی ثابت نیست. پژوهشهای متعدد نشان میدهد افرادی که در بزرگسالی با روابط ایمنتر یا از طریق رواندرمانی نظیر رویکردهای مبتنی بر پذیرش و توجه (مثل CBT، EFT و AAI) مواجه میشوند، میتوانند سبک خود را درجهت ایمنتر شدن تغییر دهند .
امروزه کاربرد نظریه دلبستگی از رواندرمانی فردی و زوجی تا آموزش مهارتهای هوش هیجانی گسترده شده است. درک این سبکها صرفاً یک ابزار تحلیلی نیست بلکه راهی برای ایجاد روابط پایدارتر و سالمتر است. تاکید اصلی بر این است: ریشهها را درک کنیم، چرخههای نادرست را بشناسیم و از قدرت تغییر و انتخاب آگاهانه فاصله نگیریم.
- ۰ ۰
- ۰ نظر
